به گزارش روابط عمومی پارک علم و فناوری سلامت، ارگونومی به‌عنوان علمی که به بهینه‌سازی تعامل انسان با ابزارها و محیط کار می‌پردازد، نقش مهمی در کاهش خطاهای انسانی و افزایش کارایی در محیط‌های درمانی دارد.

 

پرستاران در بیمارستان‌ها  علاوه بر مراقبت‌های بالینی، وظایف متعددی از جمله ارزیابی سطح هوشیاری بیماران را بر عهده دارند، فرایندی که نیازمند توجه، سرعت و دقت بالا است و می‌تواند با بار ذهنی قابل توجهی همراه باشد.

 

در چنین شرایطی، طراحی ابزارهای کمکی مبتنی بر اصول ارگونومی می‌تواند انجام این ارزیابی‌ها را ساده‌تر، سریع‌تر و دقیق‌تر کند و به بهبود کیفیت مراقبت از بیماران کمک کند.

 

مرضیه قاسمیان، پژوهشگر و طراح اپلیکیشن ارزیابی سطح هوشیاری بیماران در گفت و گو با خبرنگار روابط عمومی پارک علم و فناوری سلامت علوم پزشکی ایران اظهار کرد:  موضوع این پژوهش، طراحی یک دستگاه کمک‌عملکردی برای ارزیابی سطح هوشیاری بیماران بر اساس مقیاس گلاسکو کوما (GCS) برای پرستاران بود.

 

طراحی نمادهای تصویری برای ساده‌سازی ارزیابی سطح هوشیاری

وی با بیان اینکه مجموعه‌ای از نمادها طراحی کردیم تا پرستاران بتوانند با استفاده از آنها ارزیابی سطح هوشیاری را ساده‌تر انجام دهند، افزود: پروتکل ارزیابی گلاسکو سه بخش ارزیابی چشمی، کلامی و حرکتی دارد. بنابراین برای هر یک از این بخش‌ها نمادهایی طراحی شد تا انتخاب گزینه‌ها برای پرستاران ساده‌تر شود و بتوانند سریع‌تر سطح هوشیاری بیمار را تشخیص دهند.

 

این دانش‌آموخته کارشناسی ارشد ارگونومی از دانشگاه علوم پزشکی ایران گفت: در نهایت این نمادها روی ۵۳ نفر از دانشجویان پرستاری ارزیابی و استانداردسازی شد، پس از آن نیز یک گجت و اپلیکیشن بر اساس همین نمادها طراحی شد.

 

وی ادامه داد: در مرحله بعد این ابزار در محیط بالینی توسط حدود ۲۰۰ پرستار بخش آی‌سی‌یو مورد بررسی قرار گرفت که نتایج نشان داد این ابزار برای پرستاران مفید بوده و به‌ویژه در حوزه آموزش نیز اثرگذاری قابل توجهی داشته است.

 

محاسبه خودکار سطح هوشیاری در اپلیکیشن

این پژوهشگر یادآور شد: در این سیستم پرستار تنها با انتخاب نمادهای مربوط به وضعیت بیمار می‌تواند امتیاز سطح هوشیاری را محاسبه کند. در واقع پرستار با دیدن نمادهایی که داخل گجت یا اپلیکیشن قرار دارد، گزینه مناسب را انتخاب می‌کند و خود اپلیکیشن محاسبات را انجام می‌دهد و در نهایت سطح هوشیاری بیمار محاسبه می‌شود.

 

وی درباره شکل نمادها نیز توضیح داد: نمادها به‌صورت تصویری طراحی شده‌اند؛ مثلاً در بخش چشمی، حالت‌هایی مثل چشم باز، نیمه‌باز یا بسته نمایش داده می‌شود. در بخش کلامی، وضعیت‌هایی مثل صحبت طبیعی، صحبت گیج‌کننده، استفاده از کلمات نامرتبط یا ناتوانی در صحبت کردن در نظر گرفته شده است. در بخش حرکتی نیز حالت‌هایی مثل حرکت دادن دست یا پاسخ‌های حرکتی خاص بیماران، مانند حالت‌های دکورتی یا دسربره، در قالب نماد طراحی شده‌اند.

 

کاهش بار ذهنی پرستاران با رویکرد ارگونومی

احسان گروسی؛ استادیار گروه ارگونومی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز درباره چالش اصلی که منجر به شکل‌گیری این پروژه شد، گفت:  در رشته ارگونومی همیشه به دنبال کاهش بار کاری افراد هستیم؛ چه بار فیزیکی و چه بار ذهنی.

 

وی با بیان اینکه یکی از وظایف پرستاران در بیمارستان‌ها ارزیابی سطح هوشیاری بیماران است، افزود:  برای انجام این کار باید حدود ۱۵ سؤال را در ذهن خود داشته باشند، آنها را با وضعیت بیمار تطبیق دهند و امتیاز بدهند.

 

گروسی اظهارکرد: در این پایان‌نامه، تیم پژوهشی مجموعه‌ای از نمادها طراحی کرد و هر یک از این سؤالات را به یک نماد و کد تبدیل کرد. در نتیجه به‌جای اینکه پرستار همه این موارد را ذهنی به خاطر بسپارد، اپلیکیشن این اطلاعات را ذخیره می‌کند و محاسبات را انجام می‌دهد. به این ترتیب بار ذهنی کاهش پیدا می‌کند.

 

وی با بیان اینکه این ابزار در آموزش دانشجویان پرستاری نیز بسیار کمک‌کننده بوده است، ادامه داد: پرستاران باتجربه در آی‌سی‌یو ممکن است به دلیل تکرار زیاد این کار، ارزیابی را به‌راحتی انجام دهند، اما برای دانشجویان پرستاری یادگیری این ۱۵ سؤال دشوار بوده و ممکن است در دسته‌بندی‌ها اشتباه کنند.

 

کاهش زمان ارزیابی و بهبود دقت عملکرد در اپلیکیشن ارزیابی سطح هوشیاری

این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران یادآور شد: یکی از بخش‌های مهم این پژوهش زمان‌سنجی عملکرد بوده است. به طوریکه نشان داده شد که زمان انجام ارزیابی به‌طور معنی‌داری کاهش پیدا کرده و عملکرد بهبود یافته است.

 

وی همچنین گفت: یکی از مشکلات رایج این است که بین مشاهده‌گران مختلف اختلاف نظر وجود دارد؛ یعنی ممکن است دو نفر به یک بیمار امتیازهای متفاوتی بدهند، چون این ارزیابی تا حدی به قضاوت انسانی وابسته است.

 

گروسی تأکید کرد: اگر سطح هوشیاری بیمار به‌درستی محاسبه نشود، ممکن است در تصمیم‌های درمانی اثر بگذارد. برای مثال تفاوت بین امتیاز ۱۵، ۱۴ یا حتی ۹ در مقیاس گلاسکو می‌تواند بر نوع مداخلات درمانی مانند لوله‌گذاری یا تجویز برخی داروها تأثیر داشته باشد. بنابراین دقت در این معاینه نورولوژیک بسیار مهم است.

 

استادیار گروه ارگونومی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران یادآور شد: حتی برای خانواده بیمار هم اهمیت دارد؛ چون اعلام اشتباه سطح هوشیاری می‌تواند بار روانی زیادی برای همراهان بیمار ایجاد کند.

 

 وی گفت: این فناوری به بیمارستان‌ها معرفی شده تا در آموزش‌ها از آن استفاده کنند. همچنین ثبت اختراع شده و نتایج آن در مقالات بین‌المللی نیز مطرح شده است.

 

گروسی ادامه داد: برای ارائه این دستاورد در رویدادهای بین‌المللی نیز دعوت شدیم، از جمله کنفرانس بین‌المللی AHEF که از مهم‌ترین کنفرانس‌های حوزه ارگونومی است و هر دو سال یک‌بار در یک کشور برگزار می‌شود. امسال این کنفرانس در ترکیه برگزار شد، اما به دلیل شرایط کشور امکان حضور فراهم نشد.

 

 ارگونومی رشته‌ای برای افزایش بهره‌وری و پیشگیری از خطا

دکتر محمدصادق قاسمی، رئیس دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز درباره رویکرد این دانشکده در حمایت از چنین پروژه‌هایی گفت: ما تلاش می‌کنیم دانشجویان را به سمت تولید محصول هدایت کنیم؛ محصولی که بتواند وارد بازار شود.

 

وی با بیان اینکه رشته ارگونومی اساساً به دنبال افزایش بهره‌وری و پیشگیری از خطاها است، افزود: طراحی که خانم قاسمیان انجام دادند، نتیجه تلاش زیادی بود. ایشان شکل‌های مختلفی طراحی کردند، نظر افراد مختلف را گرفتند تا به نمادی برسند که برای کاربران آشنا و قابل فهم باشد.

 

قاسمی اظهار کرد:  ارگونومی حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است که در بسیاری از بخش‌ها، از بیومکانیک و توان‌بخشی گرفته تا علوم شناختی، صنایع، فرودگاه‌ها و کارخانه‌ها کاربرد دارد؛  هدف این رشته این است که با طراحی بهتر محیط و ابزارها، خستگی و خطای انسانی را کاهش دهد و عملکرد افراد را بهبود ببخشد.

 

وی ادامه داد: برای مثال در محیط‌هایی مثل برج‌های مراقبت یا فرودگاه‌ها، اگر تعداد زیادی دکمه و ابزار وجود داشته باشد و اپراتور ساعت‌ها کار کند، خستگی باعث افزایش خطا می‌شود. در این شرایط ارگونومی تلاش می‌کند این سیستم‌ها را به گونه‌ای طراحی کند که هم ساده‌تر باشند و هم بهره‌وری بالاتری داشته باشند.

 

تحقیقات دانشجویی باید در محیط واقعی بیمارستان‌ها اجرا شود

رئیس دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران همچنین به چالش‌های اجرای تحقیقات در محیط‌های درمانی اشاره کرد و گفت:  گاهی دانشجویان برای انجام پژوهش به بیمارستان‌های آموزشی مراجعه می‌کنند اما با همکاری کافی مواجه نمی‌شوند. در حالی که اگر یک طرح تحقیقاتی در دانشگاه تصویب شده، حتماً پشت آن فرضیه‌هایی وجود دارد که باید در محیط واقعی ارزیابی شود.

 

وی تأکید کرد: انتظار ما این است که همکاران در مراکز درمانی از این تحقیقات استقبال کنند تا دانشجویان بتوانند پژوهش‌های خود را در محیط واقعی اجرا کنند.

 

 توسعه سیستم ارزیابی سطح هوشیاری بیماران در دانشکده بهداشت

قاسمیان در پایان از ادامه این پروژه خبر داد و گفت:  در این پروژه روی دستورالعمل GCS کار کردیم، اما این تنها روش ارزیابی سطح هوشیاری نیست و برای برخی بیماران از دستورالعمل دیگری به نام FOUR score استفاده می‌شود. اکنون در حال کار روی این دستورالعمل هم هستیم تا در آینده یک سیستم کامل داشته باشیم که هر دو روش ارزیابی را در خود داشته باشد.

 

گروسی نیز تأکید کرد: در واقع کاری که شروع شده قرار است به یک مجموعه کامل تبدیل شود. محاسبه سطح هوشیاری با روش GCS فقط یک بخش از کار بود و اکنون پژوهش دیگری در همین تیم روی FOUR score در حال انجام است. آنچه مشخص است این است که تیم تحقیقاتی دانشکده بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران این مسیر را به‌طور جدی دنبال می‌کند.